‘Eterna Bellezza’: een heerlijke ode aan beeldhouwer Antonio Canova

31/12/2019 Reageer
Canova

Nog tot 15 maart 2020 loopt in het majestueuze Palazzo Braschi, gelegen aan de Piazza Navona in Rome, een uitzonderlijke tentoonstelling gewijd aan het oeuvre van Antonio Canova, één van de beroemdste Italiaanse beeldhouwers.

Canova
Canova

Verspreid over dertien zalen kan je meer dan 170 werken (beelden, bas reliëfs, tekeningen, schilderijen) bewonderen van deze 18de eeuwse meester en enkele van zijn tijdgenoten. De werken zijn afkomstig van musea van over heel Italië, maar er zijn ook enkele uitzonderlijke stukken te zien uit het Hermitagemuseum in Sint-Petersburg.  In de tentoonstelling worden sommige beelden op draaiplateaus geplaatst of door spiegels omgeven om er een extra dimensie aan te geven en een totaalbeleving voor de kijker mogelijk te maken.

Canova
Buste van Antonio Canova

Antonio Canova werd in 1757 geboren in Possagno, nabij Treviso in de regio Veneto. Als twaalfjarige knaap loopt hij school in de kunstacademie van Venetië. Algauw is iedereen onder de indruk van zijn uitzonderlijk talent. Na een succesvolle expositie van zijn meesterwerk ‘Daedalus en Icarus’ op de Piazza San Marco trekt hij op 9 oktober 1779 naar Rome waar hij als gast van de Venetiaanse Ambassadeur Zulian in het Palazzo di Venezia verblijft. De jonge kunstenaar laaft er zich gretig aan de onuitputtelijke rijkdom van de antieke Griekse en Romeinse cultuur die overal in de stad zichtbaar aanwezig is. Hij voelt zich overweldigd door de eeuwige schoonheid van de stad die hij omschrijft als “één groot openluchtmuseum, met standbeelden, kolossen, tempels en triomfbogen”. Na een reis naar Napels, Pompeï, Herculaneum en Paestum besluit hij in 1881 om zich definitief in Rome te vestigen. 

Canova
Atelier van Canova in Rome, geschilderd door Roberto Roberti

’s Morgens vroeg, nog voor zonsopgang, trekt hij vaak naar de pleinen van de stad om te bewonderen hoe de eerste zonnestralen de marmeren beelden doen oplichten. Vooral op de kolossale, paardentemmende Castor en Pollux op de Quirinaalheuvel raakt hij niet uitgekeken. Canova doorgrondt als geen ander hoe de lichtinval de marmeren beelden tot leven kan wekken en dat effect wil hij ook met zijn kunst bereiken. Daarom verwelkomde Canova bezoekers graag ’s avonds in zijn atelier zodat ze zijn beeldhouwwerken konden ontdekken bij het licht van kaarsen of toortsen. 

Net dát effect wordt ook beoogd met de expositie in het Palazzo Braschi. De intieme, warme verlichting laat de beelden perfect tot hun recht komen en zorgt ervoor dat het figuren van vlees en bloed worden, eerder dan kille, witmarmeren creaties. In één van de zalen kan je de proef op de som nemen en zelf met een (elektrische) kaars de sculpturen van dichtbij bestuderen. Dat levert een onverwachte, intieme beleving op van Canova’s kunst.  

Canova
Canova

Vanaf 1783 rijft Canova de ene belangrijke opdracht na de andere binnen. Zo mag hij de grafmonumenten ontwerpen voor Paus Clemens XIII en Paus Clemens XIV. Als hij in 1792 in de Sint-Pietersbasiliek het grafmonument voor Clemens XIII onthult, wordt hij door het verblufte publiek definitief uitgeroepen als de nieuwe Phidias of de nieuwe Praxiteles, twee antieke Griekse beeldhouwers die Canova zelf bewonderde. 

Canova
Buste van paus Clemens XIII
Canova
Ontwerp van het grafmonument voor paus Clemens XIII
Canova
Tekening van het grafmonument van Clemens XIV

Tussen alle officiële en prestigieuze opdrachten door blijft Canova ook andere, meer romantische beelden maken. Prachtige voorbeelden daarvan zijn de gevleugelde Cupido en het dromerige liefdespaar Amor en Psyche.

Canova
Canova
Canova
Canova

Van een ongeëvenaarde pracht is ook het beeld van de boetvaardige Maria Magdalena (Maddalena penitente).  Let op de finesse waarmee Canova de lichte haarlokken weergeeft en het ruwe touw dat ze om haar halfnaakte lichaam draagt. 

Canova
Canova

Indrukwekkend is ook de zaal waar de beelden van Canova worden geconfronteerd met antieke sculpturen die hij als inspiratiebron beschouwde. 

Canova
Canova

Dat Canova zich graag liet inspireren door de klassieke oudheid blijkt ook uit een aantal bas reliëfs met scènes uit het leven van de Griekse filosoof Socrates.

Canova
Socrates verdedigt Alcibiades in de slag bij Potidea.
Canova
Socrates drinkt de gifbeker.

Antonio Canova werd door pausen en vorsten geprezen om zijn talent en om zijn kennis van de antieke cultuur. Dat leverde hem in 1802 een benoeming op tot ‘Inspecteur-generaal van de Oudheid en de Schone Kunsten van de Pauselijke Staat’. In die hoedanigheid superviseerde hij onder meer de kunstcollecties van de Vaticaanse en de Capitolijnse musea. Zijn functie bracht hem ook naar Parijs en London.

Ondertussen bleven de prestigieuze opdrachten binnenstromen, ook uit het buitenland. Hij reisde in 1805 naar Wenen om een grafmonument te maken voor Maria Christina van Oostenrijk. Vanuit Parijs kreeg hij de opdracht om een kolossaal beeld te maken van Napoleon Bonaparte. Ook andere bekende personen uit die tijd laten zich graag door Canova in een beeld of een buste vereeuwigen.

Canova
Buste van Napoleon
Canova
Canova

Een jaar voor zijn dood – hij stierf in 1822 op vierenzestigjarige leeftijd in Venetië – maakte hij een sculptuur van de Amerikaanse president George Washington. Uit dat jaar dateert ook het beeld van de biddende paus Pius VI. 

Eén van de zalen op de tentoonstelling bevat een hele reeks schetsen en studies voor beeldhouwwerken. Deze bieden een goed inzicht in hoe Canova te werk ging in zijn creatieve proces.

Canova
Canova
Canova

De tentoonstelling eindigt met een pronkstuk uit het Hermitagemuseum in Sint-Petersburg. De danseres met de handen op de heupen is een wervelend meesterwerk dat als geen ander het unieke talent van Antonio Canova samenvat. Een uniek orgelpunt van een unieke expositie.        

Canova
Canova
Canova

Bonus: Canova door de ogen van fotograaf Mimmo Jodice

Wie de tentoonstelling Canova. Eterna Bellezza bezoekt, krijgt er als bonus een prachtige expositie bij met foto’s van Mimmo Jodice, de Italiaanse fotograaf (°1934) die als geen ander de oogverblindende schoonheid van Canova’s beelden op de gevoelige plaat wist te capteren.

Praktische informatie
Eterna Bellezza loopt nog tot 15 maart 2020 in het Palazzo Braschi (gelegen aan de Piazza Navona) in Rome. De tentoonstelling is dagelijks geopend van 10.00 tot 19.00 uur. Een ticket kost 13 EUR. 

Canova

Extra tip: heb je na afloop van je bezoek zin gekregen om nog meer Canova te proeven? Trakteer jezelf dan op een koffie of een glaasje wijn in Caffè Canova Tadolini, een stijlvolle bar ingericht in een voormalig atelier van Canova aan de Via del Babuino, nabij de Spaanse Trappen. Daarover lees je meer in dit artikel.


Colophon PIC

Ciao! Wij zijn Carl Buyck en Franka Verhoeyen, initiatiefnemers van Cosiddetto. Via deze blog delen wij onze passie voor Italië en al het moois dat dit bijzondere land te bieden heeft. Als je dit artikel leuk of interessant vindt, deel het dan gerust met jouw vrienden of kennissen. Je doet er ons een groot plezier mee. Grazie mille!

Reacties