Campli en de Heilige Trap, een uniek stadje in Abruzzo

Even ten noorden van Teramo, op een heuvel die geklemd ligt tussen de valleien van de Fiumicino en de Siccagno, ligt Campli, een charmant stadje zoals er in Abruzzo wel meer zijn. Er is echter een goede reden om even in Campli halt te houden. Je kan er immers een bijzondere attractie bewonderen: de Scala Santa (Heilige Trap). Deze unieke bezienswaardigheid en ook het goed bewaarde middeleeuwse karakter van de stad leverden Campli de eretitel op van ‘uno dei borghi più belli d’Italia’.

We wandelen het historische centrum van Campli binnen langs de smalle Corso Umberto die de hele stad doorkruist. Onder de spitsbogen van een oude gaanderij genieten enkele bewoners van een drankje. Onderweg naar de centrale Piazza Vittorio Emanuele passeren we al een eerste kerk, de Chiesa di San Francesco. In de eenvoudige gevel trekt het fraai gesculpteerde portaal meteen de aandacht.

Op het pleintje naast de kerk bevindt zich de toegang tot een bescheiden archeologisch museum, gevestigd in de gebouwen van een voormalig klooster uit de 13^de eeuw. De collectie bestaat uit voorwerpen die werden aangetroffen in graftombes op de nabijgelegen archeologische site van Campovalano.

Casa del Medico

Verder in de straat stoten we op twee van de meest suggestieve gebouwen van de stad: de Casa del Medico en de Loggia delle Speziale. De riante renaissancewoning die zich achter de poort bevindt, was eigendom van een welvarende familie die generaties lang geneeskunde beoefende. Het leverde het palazzo de naam Casa del Medico op. Vandaag is het een privéwoning waar meerdere gezinnen onderdak vinden. Maar een vriendelijke bewoner nodigt ons uit om even een blik te komen werpen op de fraaie binnenplaats die haar oude charme integraal bewaard heeft.

Ernaast treffen we de Loggia dello Speziale aan. Het is een goed uitzonderlijk goed bewaard voorbeeld van een typische portiekwoning waar handel werd gedreven of ambachten werden beoefend. Dat gebeurde buiten, onder de gewelfde portiek die beschutting bood voor zon of regen. Waar voorheen ooit kruiden werden verhandeld, bevindt zich vandaag een apotheek.

Beide gebouwen vormen een mooie en tastbare getuigenis van de levendige en welvarende handelsstad die Campli in de late middeleeuwen en de renaissancetijd moet zijn geweest.

Vicolo del Bacio

Dat inmiddels ook de moderne tijd zijn intrede heeft gedaan merken we even verderop in de Vicolo del Bacio. In dit smalle steegje wordt er alles aan gedaan om bezoekende koppels te verleiden tot het maken van een selfie die zijn weg moet vinden naar Instagram met de bijhorende hashtag #vicolodelbaciocampli.

Palazzo Farnese

Op de centrale piazza Vittorio Emmanuale trekt het imposante Palazzo Farnese met zijn overwelfde gaanderij met zeven bogen onmiddellijk de aandacht. Gebouwd in 1286 is dit het oudste bestuursgebouw van Abruzzo. Vandaag doet het dienst als stadhuis en blijft het een symbool van wereldlijk gezag.

Santa Maria in Platea

Tegenover het palazzo verrijst de kathedraal Santa Maria in Platea. Na ingrijpende restauratiewerken is ze sinds maart 2026 opnieuw toegankelijk voor het publiek.

De imposante kerk werd rond 1395 gebouwd op een plek die al eeuwenlang het religieuze hart van het stadje vormt. Hoewel de kerk haar middeleeuwse karakter grotendeels heeft behouden, verraadt de voorgevel ook latere ingrepen. Het centrale gedeelte werd vernieuwd in 1793. Links herinnert een zonnewijzer nog aan een tijd waarin de stand van de zon het dagelijkse ritme bepaalde. Rechts verrijst de massieve romaanse campanile, voorzien van een uurwerk en bekroond door een sierlijk achthoekig torentje dat elegant afsteekt tegen de hemel. Boven het portaal waakt een beeld van de Madonna met Kind over iedereen die de kerk betreedt.

Eenmaal binnen opent zich een verrassend rijk interieur. De drieschepige ruimte wordt gedomineerd door het indrukwekkende houten plafond dat de volledige middenbeuk overspant. Het werd in 1713 geschilderd door Donato Teodoro, een van de belangrijkste kunstenaars van de Abruzzen in de achttiende eeuw. In het centrale paneel prijkt de Tenhemelopneming van Maria, omringd door taferelen uit het leven van San Pancrazio, de beschermheilige van Campli. In de rechterzijbeuk wordt een kostbare zilveren reliekbuste van de heilige bewaard.

In de zijbeuken bevinden zich diverse, rijkelijk gedecoreerde altaren die getuigen van het religieuze belang van de kathedraal voor de lokale geloofsgemeenschap.

Het meest fascinerende deel van de kerk bevindt zich echter onder het hoofdaltaar. Via een trap dalen we af naar de sfeervolle middeleeuwse crypte, die de bezoeker meteen terugvoert in de tijd. Op muren en gewelven zijn verschillende goed bewaarde fresco’s uit de 14de eeuw te bewonderen. Ze vormen een tastbare herinnering aan de lange geschiedenis van deze bijzondere kerk.

Piazza Vittorio Emanuale

Net zoals elders in Italië fungeert het centrale plein van dit ingeslapen stadje ook hier als ontmoetingsplaats voor de inwoners. Een groep bejaarde mannen die in de schaduw onder de gaanderij gezellig zit te keuvelen is blij met de afleiding die twee bezoekers uit België hen bieden. Spontaan en ongevraagd wijzen ze ons de weg naar de Scala Santa, ervan uitgaand dat dit inderdaad de reden is waarom we hier zijn beland. Gelijk hebben ze. Of ze ook even op de foto willen? Dat moeten we hen geen twee keer vragen.

Scala Santa

De Scala Santa blijkt om de hoek te liggen, net naast het kerkje van San Paolo Apostolo. Het was paus Clemens XIV die in het jaar 1772 aan de stad Campli het privilege verleende om een Heilige Trap te installeren met dezelfde religieuze en spirituele waarde als de originele Scala Santa in Rome. Volgens de overlevering zou de Heilige Trap in Rome op initiatief van de heilige Helena, moeder van de Romeinse keizer Constantijn, vanuit het voormalige paleis van Pontius Pilatus in Jeruzalem naar Rome zijn overgebracht. Jezus zou ooit die trap betreden hebben toen hij door Pilatus tot de kruisiging werd veroordeeld.

De trap telt 28 treden in olijfboomhout. Ze mogen enkel al biddend op de knieën betreden worden. Vrome pelgrims worden onderweg naar boven begeleid door fresco’s met scènes uit het lijdensverhaal van Christus. Helemaal boven wacht het Sancta Sanctorum, het ‘heilige der heiligen’. Het is een kapel met relieken en een afbeelding van Christus als Salvator Mundi (Redder van de Wereld). Deze kostbaarheden bevinden zich achter een traliehekken. Rechts van het traliehekken zien we een afbeelding van Clemens XIV, de paus die Campli deze heilige trap gunde. Ook de heilige Helena, traditioneel afgebeeld met het kruis van Christus, ontbreekt niet.

Ga zeker ook een kijkje nemen achter de derde deur, rechts van de Scala Santa. Vooraan in dit sobere kerkje, de San Paolo Apostolo, hangen twee prachtige kunstwerken die tot voor kort in het museum van L’Aquila te bewonderen waren. Het werk rechts is de Madonna del Latte van Giacomo da Campli, een lokale kunstenaar uit de 15de eeuw. Links zien we twee beschilderde houten panelen van Cola dell’ Amatrice. Mogelijk krijgen de werken later een definitief onderdak in de kathedraal.

Na een bezoek aan de gewijde plek wandelen we nog even langs de wallen van de oude stad van waaruit we een mooi zicht hebben op de bosrijke vallei in de diepte. Slenterend door de straatjes ontdekken we nog meer kerken en zelfs een (voormalig) bischoppelijk paleis. Ze getuigen van het prestige dat de stad ooit genoot.

Voor we wegrijden uit Campli houden we nog even halt bij Porta Angioina. Deze monumentale versterkte poort uit de 13de eeuw was één van de vier toegangen tot de ommuurde middeleeuwse stad. Het is de enige die nog overblijft.

De archeologische sita van Campovalano

TIP! Nabij Campli bevindt zich een interessante acheologische site, de Necropoli di Campovalano. Deze necropool was bijna duizend jaar lang – van de late bronstijd tot de Romeinse verovering – een begraafplaats van twee lokale volksstammen, de Pretuzi en Piceni, volkeren die lang vóór de Romeinen in Abruzzo leefden. Archeologen brachten er meer dan zeshonderd graven aan het licht, waaronder indrukwekkende grafheuvels met rijke grafgiften die getuigen van een verfijnde en hiërarchische samenleving. Slechts een deel van de uitgestrekte site is vandaag toegankelijk voor het publiek, maar de enkele grafheuvels en de restanten van een eeuwenoude weg, geven een goed idee van hoe het er ooit moeten hebben uitgezien. In de grote grafheuvel is een reconstructie te zien van een graftombe. De archeologische vondsten die hier werden aangetroffen, worden vandaag bewaard in het archeologisch museum van Campli.

---