De troeven van Teramo

Teramo is een weinig bekende stad, weg van het massatoerisme, maar absoluut een ommetje waard. Slenterend van het ene plein naar het andere ervaar je de authenticiteit en gastvrijheid van een gezellige Italiaanse provinciestad. Hoewel het huidige uitzicht van de stad eerder modern aandoet, zijn er nog diverse sporen te zien die getuigen van een rijke geschiedenis. De belangrijkste bezienswaardigheid is zonder twijfel de majestueuze middeleeuwse kathedraal. Maar je kan er ook nog de resten zien van van een theater en een amfitheater uit de Romeinse tijd, toen de stad nog Interamnia heette.

We beginnen onze verkenning van Teramo aan het monument Reincarnazione dell’Universo, een werk van de Italiaans-Canadese kunstenaar Silvio Mastrodascio (°1943). Deze grote bronzen wereldbol van waaruit twaalf gezichten ons aanstaren, bevindt zich in het midden van een rond punt aan de zuidelijke rand van de stad, ter hoogte van de Via di Luigi di Paolantonio.  

Wandelend door een parkje bereiken we even verderop nog een ander monument, gewijd aan de slachtoffers van de twee Wereldoorlogen. Het is van de hand van de Abruzzese kunstenaar Venanzo Crocetti (1913-2003) en werd in 1972 officieel ingehuldigd. De sculpturen stellen gesneuvelden voor van oorlogen ter land, ter zee en in de lucht.

In de schaduw van de bomen wandelen we langs de Viale Giuseppe Mazzini tot aan de Piazza Garibaldi. Onderweg daarheen passeren we langs tientallen bustes van lokale, historische personages.

Op de piazza slaan we rechts de Corso San Giorgio in, een levendige, verkeersvrije promenade vol elegante winkels en palazzi uit de 19^de en begin 20^ste eeuw. In de verte zien we al de toren van de kathedraal opduiken. Onderweg daarheen passeren we een pleintje waar een kleurrijk beeld van de in Teramo geboren muzikant Ivan Graziani (1945-1997) onze aandacht trekt.

Piazza Martiri della Libertà

De Corso San Giorgio mondt uit op de Piazza Martiri della Libertà, het bruisende historische hart van de stad. Op de terrasjes kan je hier, nippend van een espresso of een aperitivo, de hele dag de bedrijvigheid gadeslaan op het uitgestrekte plein aan de achterzijde van de imposante kathedraal, het pronkstuk van de stad. De brede trap die tegen de kathedraal is aangebouwd, leidt naar een valse toegangspoort die al eeuwen geleden werd dichtgemetseld en die sinds 2000 is afgedekt met een bronzen paneel van de eerder genoemde Venanzo Crocetti. De ingang van de kathedraal bevindt zich aan de andere kant, op de Piazza Orsini.

De kathedraal van Santa Maria Assunta

De kathedraal is gewijd aan de Heilige Maagd Maria en aan San Berardo, de patroonheilige van Teramo. Ze werd in de 12de eeuw gebouwd bovenop de resten van een eerdere kerk die volledig werd verwoest. Bij de bouw werd gebruik gemaakt van materialen die afkomstig waren van de ruïnes van het nabijgelegen Romeinse amfitheater. In de buitengevel zijn nog enkele van die gerecycleerde stenen duidelijk zichtbaar. In de loop der eeuwen werd de kerk meermaals herbouwd. Ze vertoont dan ook een mix van stijlen: romaans, gotisch en zelfs barok. In de 20ste eeuw werden de meeste barokke elementen weggehaald om de oorspronkelijke soberheid van de kerk in ere te herstellen.

Het centrale toegangsportaal met de elegante gedraaide kolommen dateert uit de 14de eeuw. Twee andere kolommen, steunend op leeuwen, worden bekroond met een beeld: links de aartsengel Gabriël en rechts de Maagd Maria. Rond het roosvenster zien we nog drie beelden: bovenaan een zegenende Christus en daaronder Johannes de Doper en San Berardo.

De fraai gesculpteerde houten deur is een getrouwe reproductie van de oorspronkelijke deur uit de 16de eeuw. Centraal boven de deur herkennen we het wapenschild van Niccolò degli Arcioni, de bisschop die de oorspronkelijk romaanse kerk in de 14de eeuw liet uitbreiden en verbouwen in gotische stijl. Zijn wapenschild wordt geflankeerd door dat van de stad Teramo (links) en dat van Atri (rechts).

Binnenin ontdekken we een sobere kerk met drie schepen en twee niveaus. Het lager gelegen deel van de kerk is romaans. Verder in de kerk bereiken we een hoger gelegen deel dat duidelijk gotisch van stijl is. Dit gedeelte werd in de 14de eeuw bijgebouwd. Vergeet in de kerk niet om even naar boven te kijken naar de prachtige houten zolderingen en naar het imposante natuurstenen kruisgewelf in het midden.

De kerk bevat ook enkele verfijnde meesterwerken zoals het zilveren altaarfront van Nicola da Guardiagrele en een schitterende polyptiek van de Venetiaanse schilder Jacobello del Fiore. Ze dateren beide uit de 15de eeuw.

De kapel van San Berardo die je bereikt via de linker zijbeuk is de enige plaats in de kerk waar we nog de sporen zien van de barokke invloed. In een altaar worden relikwieën bewaard van de lokale patroonheilige.

Rechts van de kathedraal priemt de imposante klokkentoren bijna 50 meter hoog de lucht in. Het onderste gedeelte dateert uit de 12de eeuw, het bovenste uit 1493.

Fontana dei Due Leoni

Nabij de klokkentoren, in een parkje op de Piazza Orsini treffen we een fontein aan uit de 19de eeuw. Twee leeuwen spuiten water in een ovalen kom. Ze staan symbool voor de Tordino en de Vezzola, de twee rivieren die Teramo omringen. Boven de fontein herkennen we het stadswapen. De fontein is gebouwd tegen het Palazzo di Città, zetel van de stedelijke administratie. Aan de andere kant van het plein bevindt zich het Palazzo Vescovile, het bisschoppelijk paleis.

Romeinse ruïnes

In de onmiddellijke nabijheid van de kathedraal zien we de schaarse resten van de buitenmuren van het Romeinse amfitheater dat hier in de 1ste eeuw na Chr. werd gebouwd. Het bood plaats aan 3.500 toeschouwers. 

Even verderop bevinden zich de indrukwekkende overblijfselen van het antieke theater dat een capaciteit had van 2.500 mensen. Beide gebouwen getuigen van de belangrijke status die Interamnia, zoals de stad toen heette, had tijdens de Romeinse keizertijd.

Sant’Anna dei Pompetti

We vervolgens onze wandeling langs de Corso Vincenzo Cerulli die vertrekt vanop het plein voor de kathedraal. Even verderop slaan we links de Via Antica Cattedrale in tot aan de Piazza Sant’Anna. Daar treffen we het kleine kerkje Sant’Anna dei Pompetti aan. Het is een uitzonderlijk goed bewaard voorbeeld van de vroegmiddeleeuwse religieuze architectuur. Als je het kerkje geopend vindt, dan kan je er enkele mooie fresco’s bewonderen uit de 12de tot 14de eeuw. Naast de kerk, onder een constructie van glas en metaal, bevindt zich een archeologische site met o.m. de resten van een antieke Romeinse woning.

Portici Savini en Palazzo Muzii

We keren op onze stappen terug en wandelen verder de Corso Cerulli af. Algauw bereiken we links een elegante portiek in rode baksteen: de Portici Savini, genoemd naar Vincenzo Savini, een lokale politicus die het bouwwerk rond 1925 liet optrekken in renaissancestijl. Voor de zuilen is marmer uit Verona gebruikt.

Aan de overkant van de portici Savini trekt het Palazzo Muzii de aandacht. Dit elegante stadspaleis in Liberty-stijl dateert uit 1908 en was de woonplaats van Muzio Muzii, de laatste telg van een een rijke, aristocratische familie uit Teramo. Op de gevel staan allerlei vrouwelijke figuren afgebeeld, waaronder de Romeinse godinnen Flora en Pomona.

Chiesa di Sant’Antonio

We lopen nog even binnen in de naastgelegen kerk, de Chiesa di Sant’Antonio, met een geschiedenis die teruggaat tot het jaar 1227, toen hier een franciscaans klooster werd gebouwd. De kerk werd in de 14e eeuw vergroot en later nog meermaals gerestaureerd. Vandaag bewonderen we er nog de sobere romaanse gevel met een rijk versierd portaal. Binnen treffen we een elegante eenschepige ruimte aan met barokke elementen.

Op het einde van de Corso wandelen we onder de monumentale poort door. Dit is de Porta Reale (de Koninklijke Poort), bij de inwoners beter bekend als de Porta Madonna, omdat ze toegang biedt tot het even verderop gelegen heiligdom Santa Maria delle Grazie. We bereiken het na een korte wandeling door het park.

Santuario Santa Maria delle Grazie

Het heiligdom van Madonna delle Grazie is een van de meest geliefde religieuze plaatsen in Teramo. Al sinds de middeleeuwen speelt dit voormalige Benedictijnse vrouwenklooster een belangrijke rol in het lokale geloofsleven. Door de eeuwen heen werd het oorspronkelijke gebouw meermaals uitgebreid en gerestaureerd. De huidige aanblik van het heiligdom is het resultaat van een ingrijpende verbouwing tussen 1892 en1900 door architect Cesare Mariani. Hij ontwierp de bakstenen gevel met roosvenster, drie portalen en elegante portico.

Binnen treffen we een brede eenbeukige kerk aan met zijkapellen, een gewelfd plafond en een beschilderde koepel. Het 15de eeuwse houten Mariabeeld van Silvestro dell’Aquila is één van de belangrijkste bezienswaardigheden in de kerk, samen met een 15de eeuws fresco van Pietro Alemanno.

Het sprookjesachtige Castello Della Monica

Een bezoek aan Teramo is niet volledig zonder even de heuvel op te klimmen naar het Castello Della Monica. Vanaf de Viale Francesco Crucioli duikt plots een bouwwerk op dat eerder thuishoort in een sprookje dan in een provinciestad in de Abruzzen. Het Castello Della Monica, eind 19de eeuw gebouwd door de excentrieke schilder, beeldhouwer en architect Gennaro Della Monica (1836-1917), combineert neogotische, middeleeuwse en art-nouveau-elementen tot een opmerkelijk geheel. Al vanop afstand trekken de beelden en sculpturen op de rijk versierde gevel de aandacht. De fresco’s in de inkomhal stellen belangrijke episodes voor uit de geschiedenis van Teramo en vormen een eerbetoon van de kunstenaar aan zijn geliefde stad.

Tijdens ons bezoek wandelen we door een wirwar van ruimtes, verspreid over twee verdiepingen. Hier en daar zijn nog verrassend mooie en kleurrijke fresco’s te zien die in contrast staan met de soms sombere, donkerkleurige wandbeschildering. Het kasteeltje bleef bewoond door de erfgenamen van de familie Della Monica tot in de jaren 1980, wat mee verklaart waarom het nog steeds de sfeer van een privéresidentie uitademt. Na jaren van verval werd het complex gerestaureerd en opnieuw opengesteld voor het publiek. Het resultaat is een van de meest verrassende culturele attracties van Teramo: een romantisch kunstenaarsverblijf dat de bezoeker even meeneemt naar een andere tijd.

De Pinacoteca Civica

We eindigen onze verkenning van Teramo met een bezoek aan de Pinacoteca Civica, ondergebracht in een elegant neoklassiek gebouw aan de rand van het stadspark, de Villa Comunale. Hier ontdekken we een bescheiden, maar interessante collectie die ons meeneemt van religieuze schilderkunst uit de 15de eeuw over barokke werken uit de Napolitaanse school tot schilderijen en beeldhouwwerken van gerenommeerde Abruzzese kunstenaars uit de 19de en 20ste eeuw. Bijzonder zijn de werken van onder meer Gennaro Della Monica, Pasquale Celommi en Venanzo Crocetti, die een mooi beeld geven van de artistieke geschiedenis van Teramo en Abruzzo.

Eetadresje: Trattoria da Mauro

Op aanraden van enkele locals gingen we in Teramo lunchen in Trattoria da Mauro, een authentiek restaurant waar de Abruzzese keuken met veel zorg en liefde wordt gebracht. De gerechten zijn puur en smaakvol, met verse ingrediënten en respect voor de traditie. De sfeer is warm, ongedwongen en gastvrij. De gastheer zal je met gepaste trots de specialiteit van het huis laten proeven: confituur van rode paprika, ideaal voor bij een heerlijk stukje kaas.

---